در آبهاي طبيعي عامل محدودكننده را فسفر معرفي كردند. در اكثر آب‌هاي طبيعي فسفر مهمترين عنصر محدودكننده شناخته شد و بعد از آن نيتروژن در بررسي 49 درياچه در آمريكا مشاهده شد كه در 35 درياچه فسفر مهمترين عامل محدودكننده رشد بوده و نيتروژن تنها در 8 درياچه عامل محدودكننده بود. دسترسي به مواد مغذي و تركيب اجتماعات فيتوپلانكتون‌ها مؤثر است. براي تعيين توانايي نسبي يك گونه در جذب ماده مغذي از محيط هنگامي كه مقدار عنصر در محيط كم باشد از شاخصي به نام غلظت اشباعي نيم ماكزيمم Half maximum saturation consentration استفاده مي‌شود. اين غلظتي از يك ماده مغذي است كه در آن غلظت ميزان جذب عنصر توسط فيتوپلانكتون‌ها نصف مقدار ماكزيمم باشد. اگر فيتوپلانكتوني در مورد يك عنصر داراي KS پائين‌تري باشد در صورت پائين بودن غلظت آن عنصر در محيط آبي به راحتي آن عنصر را جذب كرده و در جامعه غالب مي‌شود. به عنوان مثال برخي از گونه‌هاي جلبك سبز-آبي در مورد CO2 داراي KS پائين‌تري بوده و در صورت كاهش CO2 به راحتي آن را جذب نموده و نسبت به ساير گونه‌ها برتري پيدا مي‌كنند. تأثير ميزان مواد مغذي در ساختار جامعه فيتوپلانكتوني مورد مطالعه بسياري از محققين است. اكسيستم‌هاي آبي كه از نظر مواد مغذي كم تا متوسط باشند تنوع بيشتري از فيتوپلانكتون‌ها من‌جمله جلبك‌هاي سبز، اوگلنا و دياتومه دارند. اگر ميزان مواد مغذي بالا رود تنوع كاهش و جلبك‌هي سبز-آبي رشته‌اي و كلوني‌ساز قالب مي‌شود. عواملي كه ساختار نهايي اجتماعات پلانكتوني را تحت‌تأثير قرار مي‌دهد ميزان دسترسي به مواد غذايي و فشار چراي شكارچي (Grazing pressure of predation) است. مهمترين چراكننده و شكارچيان فيتوپلانكتون‌ها دراكوسيستم‌هاي آبي را زئوپلانكتون‌ها تشكيل مي‌دهند. ميزان چراي زئوپلانكتون‌ها تابعي از نرخ تغذيه آنها، سرعت رشد فيتوپلانكتون‌ها و اندازه ذرات قابل بلع مي‌باشد.

براي تخمين حاصلخيزي درياچه‌ها ميزان فسفر مورد محاسبه قرار مي‌گيرد. مجموع فسفرآلي و معدني را در يك اكوسيستم آبي فسفر كل گويند. چنان‌چه ميزان كل فسفر در يك درياچه كمتر از 5 µg/L باشد درياچه، درياچه‌ي اولترااوليگوتروف ناميده مي‌شود. اگر ميزان فسفر كل در يك درياچه 10-5 µg/L باشد درياچه دربخش اوليگوتروف قرار مي‌گيرد. در صورتي‌كه ميزان فسفر كل 30-10 µg/L باشد درياچه مزوتروف بوده و در صورتي‌كه ميزان فسفر كل در درياچه‌اي 100-30 µg/L محاسبه گردد درياچه يوتروف محسوب مي‌شود. درياچه‌هاي با ميزان فسفر بيش از 100 µg/L درياچه‌هاي هايپرتروف محسوب مي‌گردند